|
Planetaryum
"Ülkelerin Bilimsel Kuluçka Makineleri"
Planetarium Nedir?
Planetaryum, astronomi ve uzay bilimlerini öğrenmek ve anlamak için geliştirilmiş, gökyüzünü özel bir optik projektör yardımıyla, kubbe altında son derece gerçekçi simule eden tiyatrodur. En basit anlamda ve yapısal olarak, Planetaryum (Gezegenevi-Yıldızevi), çeşitli gök cisimlerini ve onların uzay boşluğundaki hareketlerini bir seyirci topluluğuna izletebilmek için özel olarak tasarlanmış bir sinema salonu olarak tarif edilebilir. Ancak bu salonun yansı (projeksiyon) aracı klasik bir sinema makinesinden çok daha karmaşıktır. Tamamen astronomi amaçlı olarak tasarlanmış opto-mekanik bir cihazdır ve genellikle salonun tam ortasına konuşlandırılmıştır. Salonun perdesi ise yarım küre biçimli bir kubbe-ekrandır. Kurgulanmış bir senaryo çerçevesinde yansı aracının ürettiği astronomik görüntüler, karanlık salonun kubbesinin iç yüzeyine yansıtılarak, koltuklarında oturan izleyicilere uzay boşluğunda gezinti yaptıkları hissi verilmektedir. Son yıllarda planetaryumları okullara götürmek amacıyla taşınabilir planetaryumlar üretilmeye başlanmıştır. Taşınabilir planetaryum sistemleri, kubbe şeklinde şişirilebilir malzeme, projektör, balıkgözü lens ve özel bilgisayarlardan oluşmaktadır. Planetaryum sistemleri kolayca taşınabilmekte ve kısa sürede kurulabilmektedir. İçinde yaşadığımız evreni yakından tanımak ve bilimsel olayları anlaşılır şekilde göstermek ve eleştirel düşünce kazandırmak için planetaryumlar harika ortamlardır. İnsanlığın gökyüzüne duyduğu ilginin tarih öncesine dek indiğini Ay ve Güneş desenleri mağara resimlerinden anlıyoruz. Ay, Güneş ve yıldızların görüntüsünün işlendiği tapınak veya mezar tavanları, insanların gökcisimlerine duyduğu hayranlığın, onlara yakın olma arzusunun bir sonucudur. Bir yıldızevinde seyirciler dairesel bir düzenlemeyle oturarak kubbe şeklindeki tavanda çeşitli projeksiyonlar izlerler.. Salonun/çadırın ortasında yer alan yansıtıcı yıldızlar ve gezegenlerin görüntülerini kubbeye yansıtarak gece gökyüzünü canlandırır. Karanlık bir ortamda kubbe içine yansıtılan Samanyolu altında parlak bir yaz gecesinin yaratılması veya yansıtıcının hızlandırılarak gök kubbenin dönüşünün hızlı çekimde canlandırılması unutulmaz bir tecrübedir. Gelişmiş yansıtıcılar gece gökyüzünü canlandırmanın yanısıra bilgisayar destekli simülasyonlarla yerden havalanma ve göktaşları arasından geçilerek Satürn’ün halkaları arasında dolaşma gibi gösteriler sunar. Gösterilerin karanlık bir ortamda klasik veya new age türü müzikler eşliğinde yapılması izleyiciyi heyecanlandıran bir atmosfer yaratır. Uzak bir galakside bir yıldızın süpernovaya dönüşmesi veya Güneş’in derinliklerine dalınarak nükleer tepkimelerin Güneş’in çekirdeğinden izlenmesi eşsiz bir öğrenme deneyimidir.
|
